Bilim Sözlüğü

Termodinamik sıcaklık ölçeğinin başlangıç noktası (0 Kelvin). Bir sistemden daha fazla ısı enerjisi çıkarılamayacağı teorik alt sınır.

Dönen bir cismin birim zamanda ne kadar açı taradığını gösteren büyüklük. Tekerlekler, gezegenler ve fanlar açısal hızla tanımlanabilir.

Dönen sistemlerin hareket miktarı. Buz patencisinin kollarını kapatınca hızlanması açısal momentumun korunmasıyla açıklanır.

Bir sistem ile çevresi arasında ısı alışverişi olmadan gerçekleşen termodinamik değişim. Hızlı sıkıştırılan gazın ısınması adyabatik sürece iyi bir örnektir.

Su molekülündeki hidrojen atomlarının, daha ağır bir izotop olan döteryum atomlarıyla yer değiştirdiği su türü (D2O). Nükleer reaktörlerde moderatör olarak kullanılır.

Bir cismin kütlesine etki eden yerçekimi kuvveti. Dünya'da ve Ay'da ağırlığınız farklıdır, kütleniz ise aynı kalır.

Yüksek sıcaklık nedeniyle bir cismin ışık (genellikle görünür ışık) yayması olayı. Klasik ampullerin çalışma prensibidir.

Elektriksel veya mekanik komutu fiziksel harekete dönüştüren bileşen. Motorlar, valfler ve servo mekanizmalar aktüatör örnekleridir.

Sesin oluşumunu, yayılmasını ve algılanmasını inceleyen bilim dalı. Konser salonu tasarımı, ultrason ve gürültü kontrolü akustiğin uygulamalarıdır.

Kararsız çekirdeklerin iki proton ve iki nötrondan oluşan alfa parçacığı yayması. Kağıtla bile durdurulabilir ama içeriden alındığında tehlikeli olabilir.

Yönü ve büyüklüğü zamanla periyodik olarak değişen elektrik akımı. Evlerde kullanılan elektrik şebekesi çoğunlukla alternatif akımdır.

Elektrik akımının manyetik alan ürettiğini ifade eden ve akım ile oluşan manyetik alan arasındaki ilişkiyi kuran yasa.

Parçacıkların aynı kütleye ama zıt yüke sahip karşılıklarından oluşan madde türü. Maddeyle karşılaşınca enerjiye dönüşebilir.

Bir gezegenin, kuyrukluyıldızın veya uydunun yörüngesi boyunca Güneş'e en uzak olduğu nokta (Güneşöte).

Bir akışkana batırılan cismin, yer değiştirdiği akışkanın ağırlığı kadar kaldırma kuvveti gördüğünü söyler. Yoğunluk ölçümlerinin temelindedir.

Bir cismin dönme hareketindeki eylemsizliğini gösteren büyüklük. Kütlenin dönme eksenine uzaklığı arttıkça atalet momenti büyür.

Maddenin kimyasal kimliğini taşıyan en küçük yapı birimi. Çekirdekte proton ve nötron bulunur, elektronlar ise çekirdeğin çevresindeki enerji düzeylerinde yer alır.

Aynalarda cisim uzaklığı, görüntü uzaklığı ve odak uzaklığı arasındaki ilişkiyi veren denklem. Küresel aynalarda görüntü yerini hesaplamak için kullanılır.

Bir çekirdeği veya bağlı sistemi bileşenlerine ayırmak için gereken enerji. Nükleer kararlılık ve enerji üretimi bu kavramla hesaplanır.

Bir katıda elektronların bulunamayacağı enerji aralığı. İletkenlik bandı ile valans bandı arasındaki bu boşluk, malzemenin yalıtkan, iletken veya yarı iletken olmasını belirler.

Evrenin erken dönemlerinde, antimaddeden daha fazla maddenin (baryonların) üretildiği teorik fiziksel süreç. Baryon asimetrisini açıklar.

Üç kuarktan oluşan parçacıklara verilen genel isim. Protonlar ve nötronlar, baryonların en tanıdık üyeleridir.

Evrende neden antimaddeden ziyade çok daha fazla madde (baryonlar) bulunduğunu sorgulayan, kozmolojinin en büyük çözülmemiş problemlerinden biri.

Birim alana etki eden kuvvet. Bıçağın keskin tarafının daha iyi kesmesi, kuvvetin küçük alana yoğunlaşmasındandır.

Geri çağırıcı kuvvetin denge noktasından uzaklıkla orantılı olduğu düzenli salınım. Yay-kütle sistemi ve küçük açılı sarkaç buna yaklaşır.

Bir parçacığın konumu ve momentumu gibi bazı özelliklerinin aynı anda sınırsız kesinlikle bilinemeyeceğini söyler. Bu, ölçüm hatası değil, doğanın temel davranışıdır.

Akışkan hızının arttığı yerde basıncın azalabileceğini söyleyen temel ilişki. Uçak kanadı, püskürtücüler ve boru akışları bu ilkeyle açıklanır.

Çekirdekteki dönüşümler sırasında elektron ya da pozitron yayılması. Atom numarasını değiştirdiği için element dönüşümüne yol açabilir.

Güneş benzeri yıldızların yakıtını tüketince geride bıraktığı yoğun çekirdek. Artık füzyon yapmaz, zamanla soğur.

Genel görelilik teorisinin matematiksel bir sonucu olan, maddenin ve ışığın içine giremediği ama dışarı fışkırdığı varsayımsal gökcismi. Karadeliklerin zaman-tersi simetriğidir.

Evrenin sıcak ve yoğun bir başlangıçtan genişlediğini anlatan kozmolojik model. Buradaki patlama, boşlukta gerçekleşen klasik bir patlama değil, uzayın kendisinin genişlemesidir.

Büyüklüğü 1 olan ve yalnızca yön belirtmek için kullanılan vektör. Koordinat eksenleri ve kuvvet bileşenleri anlatılırken sık kullanılır.

Elektronların çekirdek etrafında belirli dairesel yörüngelerde dolandığını ve sadece yörünge değiştirirken ışık (foton) yaydığını/soğurduğunu öne süren model.

Sıcaklık ile parçacıkların ortalama enerjisi arasındaki bağı kuran temel sabit. İstatistiksel fizik ve termodinamikte merkezi rol oynar.

Bozonların (tam sayılı spin parçacıkları) oluşturduğu teorik veya gerçek gaz modeli. Düşük sıcaklıklarda Bose-Einstein yoğuşmasına uğrayabilirler.

Mutlak sıfıra çok yakın sıcaklıklara soğutulan bozonlardan oluşan, kuantum etkilerinin makroskobik ölçekte görünür hale geldiği maddenin hali.

Kuvvet taşıyıcı parçacıkları da kapsayan, tam sayı spinli parçacık sınıfı. Foton, gluon ve Higgs bozonu bu gruba girer.

Elektromanyetik, zayıf nükleer ve güçlü nükleer kuvvetleri tek bir teorik çerçevede birleştirmeyi amaçlayan teoriler (GUT). Henüz kesin olarak kanıtlanmamıştır.

Evrenin genişlemesinin bir gün durup tersine döneceği ve tüm maddenin başlangıçtaki gibi tek bir noktaya (tekilliğe) çökerek son bulacağı kozmolojik senaryo (Big Crunch).

Evrenin sonsuza kadar genişlemeye devam edeceği, sıcaklığın mutlak sıfıra yaklaşacağı ve sonunda termodinamik dengenin sağlanarak hiçbir işin yapılamayacağı senaryo (Heat Death).

İki sıcaklık deposu arasında çalışan ideal ısı makinesi çevrimi. Gerçek motorların ulaşabileceği en yüksek teorik verimi anlamak için kullanılır.

Vakum dalgalanmaları nedeniyle, birbirine çok yakın (mikron seviyesinde) iki yüksüz, iletken plaka arasında ortaya çıkan küçük çekim kuvveti.

Bir parçacığın, içinden geçtiği ortamdaki (örneğin su) ışık hızından daha hızlı hareket etmesi sonucu yayılan karakteristik mavi ışık. Optik bir 'ses patlaması' gibidir.

Bir fotonun serbest bir elektronla çarpışarak enerjisinin bir kısmını elektrona aktarması ve daha düşük enerjiyle (daha uzun dalga boyu) saçılması olayı.

Dönen bir referans sisteminde hareket eden nesnelerin, sistemin dönüşü nedeniyle gözlemlenen sapması. Dünyadaki rüzgar yönlerini ve okyanus akıntılarını etkiler.

İki elektrik yükü arasındaki kuvvetin yüklerin çarpımıyla doğru, aralarındaki uzaklığın karesiyle ters orantılı olduğunu söyler.

Yük konjugasyonu (C) ve parite (P) simetrilerinin birleşik ihlali. Evrenin neden antimaddeden ziyade maddeden oluştuğunu açıklamak için gerekli şartlardan biridir.

Işığın ve maddenin (elektronlar gibi) hem dalga hem de parçacık doğasına sahip olduğunu gösteren temel kuantum mekaniği deneyi.

Gözlemlenebilir evrenimizin, var olan pek çok olası evrenden (Multiverse) sadece biri olduğunu öne süren kuramsal konsept.

Birbirlerinin kütleçekimi etrafında yörüngede dönen üç veya daha fazla yıldızdan oluşan sistem. Evrendeki yıldızların büyük kısmı bu tür sistemler içindedir.

Bir ortamda farklı dalga boylarının farklı hızlarla yayılması. Prizmada beyaz ışığın renklere ayrılması optik dağılımın sonucudur.

Bir dalgada art arda gelen iki tepe ya da iki çukur arasındaki mesafe. Frekansla birlikte dalganın karakterini belirler.

Işık ve maddenin bazı deneylerde dalga, bazı deneylerde parçacık gibi davranması. Kuantum dünyasının sezgilerimizi zorlayan ama deneylerle güçlü biçimde desteklenen tarafıdır.

Işık ve maddenin hem dalga hem de parçacık özelliği göstermesi. Kuantum fiziğinin en garip özelliklerinden biri. Schrödinger bile kafa karıştı! 🌊

Tıpkı ışığın parçacık (foton) gibi davranabilmesi gibi, parçacıkların da (elektronlar gibi) bir dalga boyuna sahip olduğunu belirten kavram.

Ses düzeyi ve bazı sinyal oranlarını logaritmik olarak ifade eden birim. İnsan kulağının geniş duyma aralığını kullanışlı şekilde göstermeye yarar.

Bir iletkenin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluk. Ampul tellerinin ısınıp ışık vermesi direnç sayesinde gerçekleşir.

Bir vektör alanının bir noktadan ne kadar dışarı aktığını ölçen büyüklük. Elektrik alan ve akışkanlar mekaniğinde önemli bir kavramdır.

Elektrik akımını çoğunlukla tek yönde geçiren yarı iletken devre elemanı. Doğrultma, koruma ve LED uygulamalarında temel bileşendir.

Bir sistemin dış zorlama olmadan kendi başına titreşmeyi tercih ettiği frekans. Rezonans riskini anlamak için köprü ve bina tasarımında önemlidir.

Yönü zamanla değişmeyen elektrik akımı. Piller, güneş panelleri ve birçok elektronik devre doğru akımla çalışır.

Bir yarı iletkenin elektriksel özelliklerini değiştirmek için kristal yapısına kontrollü olarak safsızlık (farklı element atomları) ekleme işlemi.

Kaynakla gözlemci arasındaki göreli hareket nedeniyle dalganın frekansının değişmesi. Ambulans yaklaşırken sesin tizleşmesi bu yüzden olur.

Canlı dokunun veya malzemenin aldığı iyonlaştırıcı radyasyon dozunu ölçme alanı. Radyoterapi ve radyasyon güvenliğinde kullanılır.

Hidrojenin çekirdeğinde bir proton ve bir nötron barındıran kararlı izotopu. Ağır suyun yapısında bulunur.

Kalıcı dalgada genliğin sıfır olduğu nokta. Titreşen tellerde bu noktalar neredeyse hareketsiz kalır.

Bir manifoldun ne kadar eğri olduğunu gösteren matematiksel nesne. Genel görelilikte kütlenin uzay-zamanı nasıl büktüğünü ifade eder (Riemann Eğrilik Tensörü).

Bir yörüngenin mükemmel bir daireden ne kadar saptığını ölçen değer. Çember için 0, elips için 0 ile 1 arasındadır.

Toplam kinetik enerjinin ve momentumun korunduğu ideal çarpışma türü. Bilardo toplarının çarpışması yaklaşık elastik davranır.

Elektrik yüklerinin düzenli hareketi. Evlerdeki cihazların çalışması, devrelerden geçen akıma bağlıdır.

Bir yüzeyden geçen elektrik alan miktarını anlatan büyüklük. Gauss yasasında yük dağılımlarını alanla ilişkilendirmek için kullanılır.

Elektrik yüklerinin çevresinde oluşturduğu etki alanı. Başka bir yük bu alana girdiğinde kuvvet hisseder.

Birim pozitif yükün bir noktadaki elektriksel potansiyel enerjisi. Devrelerde gerilim kavramının arkasındaki temel büyüklüktür.

Elektrik ve manyetik alanların birlikte ilerlediği dalga türü. Radyo dalgalarından gama ışınlarına kadar geniş bir aileyi kapsar.

Bir kaynak veya indüksiyon etkisinin birim yük başına sağladığı enerji. Pil ve jeneratörlerin devreye enerji verme kapasitesini açıklar.

Negatif elektrik yüküne sahip temel parçacık. Atomların kimyasal davranışını büyük ölçüde elektronların dizilişi belirler.

Bir elektronun bir voltluk potansiyel farkı altında kazandığı enerji miktarı. Parçacık fiziği ve atom fiziğinde standart enerji ölçü birimidir.

İş yapabilme kapasitesi. Hareketten ısıya, kimyasal bağlardan ışığa kadar birçok farklı biçimde karşımıza çıkar.

Bir sistemde enerjinin ne kadar dağılmış olduğunu ve süreçlerin hangi yönde ilerlediğini anlatan büyüklük. Düzensizlik benzetmesi işe yarar ama tek başına yeterli değildir.

Momentumun korunduğu ancak kinetik enerjinin bir kısmının ısı, ses veya şekil değişimine dönüştüğü çarpışma. Araç çarpışmaları bu sınıfa yaklaşır.

Kütleçekim etkisi ile ivmelenme etkisinin yerel olarak ayırt edilemeyeceğini söyler. Genel göreliliğin başlangıç fikri buradan çıkar.

Bir cismin hareket durumunu koruma eğilimi. Duran cisim durmak, hareket eden cisim aynı yönde ilerlemek ister.

Manyetik alanın zamanla değişmesinin kapalı bir devrede elektromotor kuvvet (EMK) veya elektrik akımı oluşturduğunu belirten temel elektromanyetizma yasası.

Maddenin katı, sıvı, gaz gibi haller arasında dönüşmesi. Erime, donma, buharlaşma ve yoğuşma faz geçişleridir.

Bir dalganın belirli bir fazının (örneğin tepesinin) uzayda ilerleme hızı. Bazı durumlarda ışık hızını aşabilir ancak bilgi taşımaz.

Mutlak sıfır sıcaklığında, bir katıdaki elektronlar tarafından işgal edilen en yüksek enerji seviyesi. İletkenlik özelliklerini belirlemede kritiktir.

Fermiyonların (yarım sayılı spin parçacıkları) oluşturduğu gaz modeli. Pauli dışlama ilkesi nedeniyle özellikleri klasik gazlardan çok farklıdır, beyaz cüceleri çökmekten kurtaran basıncı üretir.

Maddeyi oluşturan yarım tam sayı spinli parçacık sınıfı. Elektronlar, kuarklar ve nötrinolar fermiyondur.

Alt atomik parçacıkların etkileşimlerini ve kuantum alan teorisindeki süreçleri görselleştirmek ve hesaplamak için kullanılan çizimler.

Üzerine düşen ışığa bağlı olarak elektrik akımı üreten yarı iletken eleman. Kamera sensörleri ve optik iletişim alıcılarında kullanılır.

Işık (fotonlar) bir metal yüzeye düştüğünde yüzeyden elektronların koparılması olayı. Einstein'ın bu olayı açıklaması, ışığın parçacık (foton) doğasını kanıtlamıştır.

Işığın bir metale çarpması sonucu elektronların yüzeyden fırlaması olayı. Einstein bununla Nobel kazandı. Güneş panelleri bu prensiple çalışır! ☀️

Işığın insan gözüyle algılanan parlaklık etkisini ölçen alan. Lumen, kandela ve lüks gibi birimler fotometriyle ilgilidir.

Işığın ve elektromanyetik ışınımın enerji paketi. Kütlesi yoktur, boşlukta ışık hızıyla hareket eder ve enerji taşır.

Karmaşık bir dalga formunu (veya sinyali), onu oluşturan basit sinüs ve kosinüs dalgalarının frekanslarına ayıran matematiksel işlem. Görüntü ve ses işlemede temeldir.

Bir olayın bir saniyede kaç kez tekrarlandığını gösterir. Sesin inceliği, ışığın rengi ve dalga davranışı frekansla ilişkilidir.

Yıldızlar, gaz, toz, karanlık madde ve gezegen sistemlerinden oluşan dev kozmik yapı. Samanyolu bizim galaksimizdir.

Çekirdeğin yüksek enerjili elektromanyetik ışınım yayması. Deliciliği yüksektir ve korunma için yoğun malzemeler gerekir.

Evrende gözlemlenen en enerjik ve parlak elektromanyetik olaylar. Genellikle dev yıldızların süpernovası veya nötron yıldızı çarpışmalarıyla ilişkilendirilir (GRB).

Kapalı bir yüzeyden geçen elektrik akısının içerideki toplam yüke bağlı olduğunu ifade eder. Simetrik elektrik alan hesaplarını çok kolaylaştırır.

Bir ötegezegenin yıldızının önünden geçerken yıldız ışığında küçük bir azalma oluşturmasına dayanan keşif yöntemi. Binlerce ötegezegen bu yolla bulunmuştur.

Bir cismin farklı noktalarına etki eden kütleçekiminin farklı büyüklükte olmasıyla oluşan gerilme kuvveti. Okyanus gelgitleri ve karadelik etkileri bunun örnekleridir.

Einstein'ın kütleçekimi uzay-zamanın eğriliği olarak açıklayan teorisi. Karadelikler, GPS düzeltmeleri ve kozmoloji bu teoriyle derinden bağlantılıdır.

Bir dalganın denge konumundan en büyük uzaklığı. Ses dalgasında genlik arttıkça ses daha yüksek duyulur.

İki nokta arasındaki elektriksel potansiyel farkı. Akımın devrede hareket etmesini sağlayan itici etki gibi düşünülebilir.

İki ya da daha fazla dalganın üst üste binerek birbirini güçlendirmesi veya zayıflatması. Kulaklık gürültü engelleme teknolojisi bu fikri kullanır.

Faz değişimi sırasında sıcaklık değişmeden alınan veya verilen enerji. Buzun erirken 0 derece civarında kalması gizli ısıyla açıklanır.

Fizik yasalarının tüm eylemsiz referans sistemlerinde aynı olduğunu ifade eden ilke. Hem özel hem genel göreliliğin çıkış noktasıdır.

Mercek veya aynaların ışınları yönlendirerek bir nesnenin görüntüsünü meydana getirmesi. Kamera, göz ve teleskoplar bu ilkeye dayanır.

Bir büyüklüğün uzayda en hızlı hangi yönde arttığını gösteren matematiksel araç. Alan teorilerinde ve akış problemlerinde sık kullanılır.

Kütleçekim kuvvetini taşıdığı düşünülen hipotetik parçacık. Henüz gözlemlenmedi ama teorik olarak var olması gerekiyor. Kuantum fiziğinin en yaramaz çocuğu!

Farklı frekanslardaki dalgalardan oluşan bir dalga paketinin (grubunun) zarfının ilerleme hızı. Genellikle bilginin veya enerjinin aktarılma hızıdır.

Birim zamanda yapılan iş ya da aktarılan enerji miktarı. Aynı işi daha kısa sürede yapan sistem daha güçlüdür.

Kuarkları proton ve nötron içinde, proton ve nötronları da çekirdekte bir arada tutan temel kuvvet. Kısa menzilli ama çok güçlüdür.

Güneş yüzeyinde çevresine göre daha soğuk ve koyu görünen manyetik etkinlik bölgesi. Güneş döngüsünün izlenmesinde önemli göstergedir.

Güneş'ten uzaya yayılan yüklü parçacık akışı. Dünya'nın manyetosferiyle etkileşerek kutup ışıklarına ve uzay havasına neden olur.

Geri çağırıcı kuvvetin denge noktasına uzaklıkla orantılı olduğu düzenli salınım türü. Yay-kütle sistemi bunun en temiz örneklerinden biridir.

Stephen Hawking tarafından teorize edilen, karadeliklerin kuantum etkileri nedeniyle yaydığı varsayılan termal ışınım. Bu ışınım nedeniyle karadeliklerin yavaşça kütle kaybettiği düşünülür.

Stephen Hawking'in öngördüğü teoriye göre kara deliklerin zaman içinde enerji kaybedip buharlaşması. Kara delikler ölümsüz değilmiş!

Kuantum mekaniğinin kurucularından Werner Heisenberg'in adıyla anılan yaklaşım ve belirsizlik ilkesi. Modern fiziğin klasik sezgiden koptuğu ana duraklardan biridir.

Bir parçacığın spin vektörünün momentum vektörüne iz düşümü. Kütlesiz parçacıklar için helisite ve kiralite aynıdır.

Bir cismin konumunun zamana göre ne kadar hızlı değiştiğini gösterir. Yön bilgisi içerirse vektörel hız olarak kullanılır.

Durgun sıvının derinlikle artan basıncı. Denizde derine indikçe kulaklarda hissedilen basınç artışı bunun günlük örneğidir.

Higgs alanının parçacığı olarak yorumlanan ve temel parçacıkların kütle kazanma mekanizmasıyla ilişkilendirilen bozon. 2012'de CERN'de gözlendi.

Uzak galaksilerin bizden uzaklaşma hızının uzaklıklarıyla arttığını söyleyen gözlemsel ilişki. Evrenin genişlediğini anlamamızda kilit rol oynar.

Paralel gelen ışınları dağıtıyormuş gibi kıran mercek. Miyop gözlüklerinde ve optik sistemlerde ışın demetini genişletmek için kullanılır.

Sıcaklık farkı nedeniyle bir sistemden diğerine aktarılan enerji. Isı bir enerji aktarımıdır; cismin içinde duran ayrı bir madde gibi düşünülmez.

Bir maddenin sıcaklığını değiştirmek için gereken enerji miktarı. Suyun geç ısınıp geç soğuması yüksek ısı kapasitesiyle ilgilidir.

Isı enerjisinin bir bölümünü mekanik işe dönüştüren sistem. Buhar türbinleri, otomobil motorları ve termik santraller bu ilkeye dayanır.

Sıcaklık arttığında maddelerin boyutlarının değişmesi. Demiryolu raylarında boşluk bırakılması, ısıl genleşmenin mühendislikte dikkate alınmasına örnektir.

Bir ışık kaynağının insan gözüne göre algılanabilir toplam ışık gücü. Lumen birimiyle ölçülür ve ampul seçerken sık kullanılır.

Bir gökcisminin parlaklığının zamana göre değişimini gösteren grafik. Ötegezegen geçişleri, değişen yıldızlar ve süpernovalar ışık eğrileriyle incelenir.

Işığın boşlukta bir Dünya yılı boyunca katettiği mesafe (yaklaşık 9.46 trilyon kilometre). Uzaydaki devasa uzaklıkları ölçmek için kullanılır.

Bir sistemin mikroskobik parçacıklarının hareket ve etkileşimlerinden gelen toplam enerji. Gazların sıcaklığı ve faz değişimleriyle yakından bağlantılıdır.

Parçacıkları noktasal kabul edilen ve aralarındaki etkileşimler ihmal edilen kuramsal gaz modeli. Düşük basınç ve yüksek sıcaklıkta gerçek gazlara iyi yaklaşır.

Elektronların serbestçe hareket edip elektrik akımını taşıyabildiği enerji seviyeleri aralığı.

Değişen manyetik alanın elektrik akımı oluşturması. Jeneratörlerin elektrik üretmesinin temelinde bu olay vardır.

Bir kuvvetin cismi belirli bir mesafe boyunca hareket ettirmesiyle aktarılan enerji. Fizikte iş, günlük dildeki emekten daha dar ve ölçülebilir bir kavramdır.

Bir kuvvetin etki ettiği süreyle çarpımıdır ve momentum değişimine eşittir. Hava yastıkları çarpışma süresini uzatarak kuvveti azaltır.

Hızın zamana göre değişme miktarı. Bir araç hızlanırken, yavaşlarken ya da viraj alırken ivme vardır.

Elektron alıp vererek elektrik yükü kazanmış atom ya da molekül. Tuzların suda çözünmesi, pillerin çalışması ve sinir iletimi iyonlarla yakından ilgilidir.

Atomlardan elektron koparabilecek kadar enerjik parçacık veya elektromanyetik ışınım. X ışınları, gama ışınları ve alfa parçacıkları bu gruba girer.

Kütle numaraları (proton + nötron sayısı) aynı, fakat atom numaraları (proton sayısı) farklı olan atom çekirdekleri.

Basıncın sabit kaldığı termodinamik değişim. Açık havada ısıtılan bir gazın hacminin artması izobarik sürece örnek verilebilir.

Hacmin sabit kaldığı termodinamik süreç. Kapalı ve esnemeyen bir kaptaki gaz ısıtıldığında basınç artar, hacim değişmez.

Sıcaklığın sabit kaldığı termodinamik süreç. Gazın yavaşça genişleyip çevreyle ısı alışverişi yapması izotermal değişim olarak incelenir.

Nötron sayıları aynı, fakat proton sayıları farklı olan elementler.

Proton sayısı aynı, nötron sayısı farklı olan atom türü. Aynı elementin farklı izotopları kimyasal olarak benzer, nükleer olarak farklı davranabilir.

Eğri bir uzay veya manifold üzerinde iki nokta arasındaki en kısa (veya en uzun) yol. Genel görelilikte, kütleçekimi sadece jeodezikler boyunca hareket eden parçacıkların izlediği yoldur.

İki süperiletken arasına ince bir yalıtkan katman konulduğunda, uygulanan bir voltaj olmasa bile aralarında bir kuantum akımının (tünelleme) akabilmesi olayı.

Bir cismin bir gökcisminin kütleçekiminden kurtulması için gereken en düşük hız. Dünya'dan uzaya çıkmak bu yüzden ciddi enerji ister.

Kütlesi hidrojen füzyonunu başlatmak için yeterli olmayan, yıldızlar ile dev gaz gezegenleri (Jüpiter gibi) arasında kalan gök cisimleri. 'Başarısız yıldızlar' olarak anılırlar.

Akışkan içine batırılan cisme yukarı yönlü etki eden kuvvet. Gemilerin yüzmesi ve balonların havalanması kaldırma kuvvetiyle açıklanır.

Aynı frekanslı iki dalganın ters yönlerde ilerleyip düğüm ve karın noktaları oluşturması. Gitar teli ve org boruları kalıcı dalga üretir.

Elektrik yükünü kısa süreli depolayabilen devre elemanı. Kamera flaşlarından güç kaynaklarına kadar birçok yerde kullanılır.

Kütleçekiminin ışığın bile kaçamayacağı kadar güçlü olduğu gök cismi. Olay ufku denen sınırın içinden bilgi dışarı klasik yollarla çıkamaz.

Kara deliğin çevresindeki 'geri dönüşü olmayan nokta'. Bunu geçtikten sonra kaçış imkansız. Evrenin tek yönlü kapısı! 🚪

Gözlemlenebilir evrendeki galaksi kümelerinin, kozmik genişlemeden bağımsız olarak belirli bir yöne doğru açıklanamayan toplu hareketi.

Evrenin genişlemesinin hızlanmasını açıklamak için kullanılan enerji bileşeni. Ne olduğu hala modern kozmolojinin en büyük açık sorularından biridir.

Işıkla doğrudan etkileşmediği için göremediğimiz, fakat kütleçekim etkileriyle varlığını anladığımız madde türü. Galaksilerin dönüş hızları bu fikri güçlü biçimde destekler.

Galaksileri saran, içindeki görünür maddeden çok daha büyük kütleye sahip görünmez (karanlık) madde bulutu. Galaksilerin dağılmadan dönmesini sağlar.

Karbon-14 izotopunun radyoaktif bozunmasını ölçerek arkeolojik ve jeolojik organik kalıntıların yaşını belirleme yöntemi.

Kalıcı dalgada genliğin en büyük olduğu bölge. Ses ve tel titreşimlerinde enerjinin yoğun göründüğü noktalardır.

Johannes Kepler tarafından formüle edilen, gezegenlerin Güneş etrafındaki hareketini açıklayan üç temel yasa. Yörüngelerin elips şeklinde olduğunu belirtir.

Sıvıların dar borularda veya gözenekli yapılarda yerçekimine rağmen yükselip alçalabilmesi. Bitkilerde su taşınımı ve kağıt havlunun su çekmesi bu etkiyle ilgilidir.

Bir dalganın farklı bir ortama geçerken hızının ve yönünün değişmesi. Su dolu bardaktaki kaşığın kırık görünmesi bu olaydan kaynaklanır.

Işığın bir ortamda boşluğa göre ne kadar yavaşladığını gösteren sayı. Mercek tasarımı ve optik hesaplarda temel büyüklüktür.

Dalgaların engellerin kenarından bükülerek yayılması. Işık, ses ve su dalgalarında farklı ölçeklerde görülebilir.

Evrende en yaygın bulunan, düşük kütleli, görece soğuk ve çok yavaş yandıkları için trilyonlarca yıl yaşayabilen yıldız türü.

Yıldızların yaşlılık evresinde dış katmanlarının genişlemesiyle oluşan büyük ve soğuk görünümlü evre. Güneş de çok uzak gelecekte bu aşamaya yaklaşacak.

Bir ışık kaynağı bizden uzaklaştığında ışığının daha uzun dalga boylarına kayması. Galaksilerin uzaklaşmasını ve evrenin genişlemesini ölçmekte kullanılır.

Hareket eden bir cismin sahip olduğu enerji. Hız arttıkça kinetik enerji çok daha hızlı büyür.

Bir nesnenin ayna görüntüsü ile üst üste çakışamaması özelliği (örn. sağ ve sol el). Biyolojide ve parçacık fiziğinde (zayıf etkileşim) önemli bir simetri özelliğidir.

Fizikte kiralite, spin yönü ile hareket yönünün ilişkisidir. Zayıf etkileşim sadece sol-elli kiral parçacıklarla etkileşime girer, bu da evrende temel bir asimetridir.

Nükleer reaktörde nötronları soğurarak zincirleme reaksiyon hızını ayarlayan çubuk. Güvenli güç kontrolü için kritik bileşendir.

Sıvı veya gazın hareketiyle ısının taşınması. Kaynayan sudaki akımlar ve atmosferdeki hava hareketleri konveksiyonla oluşur.

Niels Bohr ve Werner Heisenberg tarafından formüle edilen kuantum mekaniğinin en bilinen yorumu. Bir sistemin ölçülene kadar belirli bir durumda olmadığını, olasılıkların süperpozisyonunda bulunduğunu savunur.

Güneş koronasında büyük miktarda plazmanın uzaya fırlatılması. Dünya'ya yönelirse jeomanyetik fırtına ve iletişim sorunları oluşturabilir.

Evrenin çok erken döneminde çok kısa sürede aşırı hızlı genişlediğini öne süren fikir. Bugünkü evrenin büyük ölçekli düzgünlüğünü açıklamak için kullanılır.

Uzaydan gelen yüksek enerjili parçacıklar. Atmosfere çarptıklarında ikincil parçacık yağmurları oluşturur ve parçacık fiziği için doğal laboratuvar sağlar.

Erken evrende simetri kırılmaları sırasında oluştuğu varsayılan, uzayı boydan boya kesebilen, akıl almaz yoğunluktaki tek boyutlu topolojik kusurlar.

Evrenin erken döneminden kalan zayıf mikrodalga ışınımı. Büyük Patlama modelinin en güçlü gözlemsel kanıtlarından biridir.

Einstein'ın genel görelilik denklemlerine başlangıçta durağan bir evren modeli oluşturmak için eklediği, günümüzde karanlık enerjiyle özdeşleştirilen sabit terim.

Tam yansımanın başladığı en küçük gelme açısı. Ortamların kırılma indislerine bağlıdır ve optik iletişimde önemlidir.

Kendi kendine yeten bir nükleer zincirleme reaksiyonu sürdürmek için gereken minimum bölünebilir (fissil) madde miktarı.

Enerjinin ya da bazı fiziksel büyüklüklerin doğada kesikli paketler halinde davranması fikri. Modern fiziğin mikroskobik dünyaya açılan kapısıdır.

Parçacıkları noktalar yerine tüm uzaya yayılan alanların uyarımları (dalgalanmaları) olarak ele alan ve özel görelilik ile kuantum mekaniğini birleştiren teorik çerçeve (QFT).

Klasik bitler yerine aynı anda hem 0 hem de 1 olabilen kübitleri (kuantum bitleri) kullanarak, belirli problemleri klasik bilgisayarlardan üstel olarak daha hızlı çözebilen sistemler.

İki parçacığın aralarındaki mesafe ne olursa olsun ortak bir kuantum durumunu paylaşması. Ölçüm sonuçları klasik fiziğin beklediğinden daha güçlü bağlantılar gösterebilir.

Kuantum durumlarının (dolanıklık) çevreyle etkileşime girerek zamanla kaybolması ve klasik davranış sergilemeye başlaması (Dekoherens). Kuantum bilgisayarlarının en büyük düşmanıdır.

Bir parçacığın, klasik fizikte aşamayacağı bir enerji bariyerinden kuantum etkileri sayesinde geçebilmesi (tünelleyebilmesi) olayı. Yıldızlardaki füzyonun ve bazı elektronik bileşenlerin temelidir.

Proton ve nötron gibi parçacıkların içinde bulunan temel yapı taşı. Tek başına serbest halde görülmez, güçlü etkileşimle bağlı kalır.

Evrenin en parlak ve en enerjik nesnelerinden biri. Merkezinde aktif olarak madde yutan süper kütleli bir karadelik barındıran uzak galaksilerdir.

Neptün'ün yörüngesinin ötesinde yer alan, buzlu gökcisimlerini (Plüton gibi cüce gezegenler dahil) barındıran Güneş Sistemi bölgesi.

Güneş'ten gelen yüklü parçacıkların atmosferdeki atom ve molekülleri uyarmasıyla oluşan renkli ışık gösterileri. Aurora olarak da bilinir.

Bir cismin hızını, yönünü ya da şeklini değiştirebilen etki. Newton mekaniğinde hareketin temel nedeni olarak ele alınır.

Kuantum bilgisayarlarının temel bilgi birimi. Klasik bir bitin aksine, süperpozisyon sayesinde aynı anda birden fazla değeri temsil edebilir.

Bir cismin madde miktarını ve harekete karşı gösterdiği direnci anlatan büyüklük. Ağırlıkla karıştırılır ama aynı şey değildir.

Bir atom çekirdeğinin kütlesinin, onu oluşturan serbest proton ve nötronların toplam kütlesinden küçük olması. Fark bağlanma enerjisine karşılık gelir.

Bir sistemin toplam kütlesinin dengelenmiş gibi düşünülebileceği nokta. İki yıldızlı sistemlerde cisimler ortak kütle merkezi çevresinde döner.

Devasa kütlelerin ivmelenmesi (örneğin karadelik çarpışmaları) sonucu uzay-zaman dokusunda oluşan ve ışık hızıyla yayılan dalgalanmalar. 2015'te LIGO tarafından doğrudan gözlemlenmiştir.

Uzayda iki büyük kütlenin (örneğin Dünya ve Güneş) kütleçekim kuvvetlerinin merkezkaç kuvvetini dengelediği ve küçük bir cismin (uydu) onlara göre sabit kalabildiği 5 özel nokta.

Akışkanın düzenli tabakalar halinde, karışmadan ilerlediği akış türü. Düşük hızlarda ve pürüzsüz borularda daha sık görülür.

Tek renkli, uyumlu ve yönlü ışık üreten cihaz. Tıptan iletişime, ölçümden endüstriye kadar çok geniş kullanım alanı vardır.

Üzerinden akım geçtiğinde ışık yayan yarı iletken diyot. Verimli aydınlatma, ekranlar ve göstergelerde yaygın olarak kullanılır.

Elektron, müon, tau ve nötrinoları içeren temel parçacık ailesi. Kuarklardan farklı olarak güçlü etkileşime girmezler.

Işık hızına yakın hareket eden gözlemciler arasında zaman ve konum ölçümlerinin nasıl bağlandığını gösteren matematiksel dönüşüm. Özel göreliliğin teknik omurgasıdır.

Manyetik ve elektrik alan içinde hareket eden yüklü bir parçacığa etki eden toplam elektromanyetik kuvvet.

Bir yıldızın veya gökcisminin birim zamanda yaydığı toplam enerji miktarı. Işıtma gücü olarak da bilinir.

Bir cismin eylemsizliğinin (hızlanmaya karşı direncinin), evrendeki diğer tüm maddelerin kütleçekimsel etkisinden kaynaklandığını öne süren felsefi/fiziksel ilke.

Bir cismin hızının içinde bulunduğu ortamdaki ses hızına oranı. Mach 1 ses hızına, Mach 2 ses hızının iki katına karşılık gelir.

Yerel olarak düz (Öklidyen) uzaya benzeyen, ancak küresel olarak eğri veya karmaşık bir yapıya sahip olabilen topolojik uzay. Küre yüzeyi 2 boyutlu bir manifolddur.

Bir yüzeyden geçen manyetik alan miktarı. Elektromanyetik indüksiyonu hesaplamak için önemli bir büyüklüktür.

Hareket eden elektrik yükleri ve mıknatıslar tarafından oluşturulan alan. Pusulanın yön bulması manyetik alanla ilgilidir.

Kuzey ve güney kutup benzeri manyetik davranış gösteren sistem. Mıknatıslar, akım halkaları ve bazı atomlar manyetik dipol gibi davranır.

Bir gezegenin manyetik alanının güneş rüzgarına karşı oluşturduğu koruyucu bölge. Dünya manyetosferi atmosferi ve uyduları uzay havasından kısmen korur.

Klasik elektromanyetizmayı, optiği ve elektrik devrelerini açıklayan dört temel denklem. Işığın bir elektromanyetik dalga olduğunu gösterir.

Süperiletken bir malzemenin, süperiletken duruma geçerken içindeki manyetik alanı tamamen dışarı atması olayı. Manyetik levitasyonun temelidir.

Işığı kırarak odaklayan ya da dağıtan optik eleman. Gözlük, kamera ve teleskopların kalbinde mercek mantığı vardır.

Dairesel hareket yapan cismi merkeze doğru çeken net kuvvet. Uydu yörüngeleri ve viraj alan araçlar merkezcil kuvvetle açıklanır.

Dönen referans sisteminde dışarı doğru hissedilen yalancı etki. Virajda yana savrulma hissi bu bakış açısından anlatılabilir.

Uzay-zaman içindeki mesafeleri, açıları ve hacimleri tanımlayan matematiksel obje. Kütle çekiminin geometriye nasıl etki ettiğini belirler.

Bir kuark ve bir antikuarktan oluşan, güçlü etkileşime giren kısa ömürlü atom altı parçacık. Pionlar en bilinen örnekleridir.

İşlemci, bellek ve giriş çıkış birimlerini tek çipte birleştiren küçük bilgisayar. Sensörlü cihazlar, robotlar ve gömülü sistemlerde kullanılır.

Nükleer reaktörde hızlı nötronların yavaşlatılması süreci. Yavaş nötronlar bazı yakıtlarda fisyonu daha verimli başlatır.

İki ya da daha fazla atomun kimyasal bağlarla bir araya gelmiş hali. Su, oksijen ve karbondioksit gibi gündelik maddelerin çoğu moleküllerden oluşur.

Bir cismin hareket miktarı. Kütle ile hızın çarpımıdır; ağır ve hızlı bir cismin durdurulmasının zor olmasının nedeni budur.

Kelvin ölçeğiyle ölçülen ve mutlak sıfırı başlangıç alan sıcaklık. Gaz yasaları ve termodinamik hesaplarda doğrudan kullanılır.

Parçacıkların termal hareketinin ulaşabileceği en düşük sıcaklık sınırı. Kelvin ölçeğinde 0 K olarak tanımlanır.

Elektron adı verilen negatif yük taşıyıcıları oluşturan safsızlıkların eklenmesiyle elde edilen yarı iletken türü.

Uzayda gaz ve tozdan oluşan geniş bulutsu yapı. Bazıları yıldızların doğduğu yer, bazıları ise ölen yıldızların geride bıraktığı izdir.

Klasik mekaniğin hareketi açıklayan üç temel yasası. Günlük ölçeklerde arabadan topa kadar pek çok hareketi oldukça başarılı biçimde açıklar.

Çok küçük kütleli, elektrik yükü olmayan ve maddeyle çok zayıf etkileşen parçacık. Her saniye trilyonlarcası vücudumuzdan neredeyse iz bırakmadan geçer.

Atom çekirdeğinde yer alan yüksüz parçacık. İzotopları birbirinden ayıran şey çoğu zaman nötron sayısındaki farktır.

Bir çekirdeğin serbest bir nötronu soğurması olayı. Reaktör fiziği, element oluşumu ve radyoaktif izotop üretiminde önemlidir.

Süpernova sonrası geriye kalabilen, olağanüstü yoğun yıldız kalıntısı. Bir çay kaşığı maddesi bile akıl almaz kütleye sahip olabilir.

Ağır bir atom çekirdeğinin daha küçük çekirdeklere ayrılması ve enerji açığa çıkarması. Nükleer santrallerde kullanılan temel süreç budur.

Hafif atom çekirdeklerinin birleşerek daha ağır çekirdekler oluşturması ve enerji açığa çıkarması. Güneş'in parlamasının ana nedeni füzyondur.

Atom çekirdeğini oluşturan proton ve nötronların ortak adı. Çekirdeğin kütlesi ve nükleer bağlanması nükleonlarla açıklanır.

Bir merceğin ya da aynanın ışığı odakladığı noktanın optik merkeze uzaklığı. Görüntünün büyüklüğü ve netliği üzerinde doğrudan etkilidir.

Gerilim, akım ve direnç arasındaki ilişkiyi veren temel devre yasası. Basit elektrik devrelerini anlamanın ilk anahtarıdır.

Karadeliğin geri dönüşsüz sınırı. Bu sınırı geçen ışık bile dışarı ulaşamaz, bu yüzden karadeliğin görünür kenarı gibi düşünülür.

Güneş Sistemi'nin en dış kısmında bulunduğu varsayılan, kuyrukluyıldızların kaynağı olan devasa buzlu cisimler küresi.

Galaksimizin farklı bölgelerindeki dönüş hızlarındaki farklılıkları açıklayan matematiksel sabitler. Galaktik dinamiği anlamakta kullanılır.

Güneş Sistemi dışındaki yıldızların çevresinde dolanan gezegen. Bugün binlerce ötegezegen biliniyor ve bazıları yaşanabilirlik açısından inceleniyor.

Bir maddenin birim kütlesinin sıcaklığını bir derece artırmak için gereken ısı miktarı. Suyun yüksek öz ısısı iklimi ve canlılığı etkiler.

Işık hızına yakın hareketlerde zaman, uzunluk ve eşzamanlılık kavramlarının nasıl değiştiğini açıklayan teori. Işık hızının tüm gözlemciler için aynı olması temel fikirdir.

Silisyum gibi bir yarı iletkene, 'deşik' (hole) adı verilen pozitif yük taşıyıcıları oluşturan safsızlıkların eklenmesiyle elde edilen yarı iletken türü.

Fiziksel bir sistemin uzaysal koordinatlarının işaret değiştirmesi (ayna simetrisi). Güçlü ve elektromanyetik etkileşimler pariteyi korurken, zayıf etkileşim ihlal eder.

Astronomide kullanılan bir uzaklık birimi. Yaklaşık 3.26 ışık yılına eşittir. Paralaks ölçümlerinden türetilmiştir.

İki özdeş fermiyonun (örneğin iki elektronun) aynı anda tamamen aynı kuantum durumunda olamayacağını belirten kuantum mekaniği kuralı. Maddenin yapısını ve kimyasal özellikleri belirler.

Bir gökcisminin yörüngesi üzerinde Güneş'e en yakın olduğu nokta (Günberi).

Kuantum ölçeğinde enerji ile frekans arasındaki ilişkiyi kuran temel sabit. Mikroskobik dünyada neden her şeyin sürekli değil paketli göründüğünü anlamamızı sağlar.

Fiziğin mevcut kuramlarının geçerliliğini yitirdiği düşünülen, anlamlı bir uzunluk olarak kabul edilen en kısa mesafe (yaklaşık 1.6 x 10^-35 metre).

Belirli bir sıcaklıktaki siyah cismin yaydığı elektromanyetik radyasyonun spektral yoğunluğunu açıklayan ve kuantum mekaniğinin temelini atan yasa.

Işığın boşlukta Planck uzunluğu kadar mesafeyi katetmesi için geçen süre. Zamanın anlamlı en küçük ölçülebilir birimi olarak kabul edilir.

Atomların iyonlaşarak elektrik yüklü parçacıklardan oluşan akışkan bir hal aldığı madde durumu. Güneş, yıldırımlar ve neon lambalar plazmaya örnektir.

Bir dalganın titreşim yönünün belirli hale getirilmesi. Güneş gözlüklerinin parlamayı azaltmasında ışığın polarizasyonu kullanılır.

Bir cismin konumu ya da durumu nedeniyle depoladığı enerji. Yüksekte duran bir kitap, gerilmiş bir yay ya da elektrik yükleri buna örnektir.

İki nokta arasındaki elektrik potansiyeli farkı. Elektrik yüklerini devrede hareket ettiren enerji farkını ifade eder.

Elektromanyetik alanda enerjinin hangi yöne ve birim zamanda hangi yoğunlukta aktığını gösteren vektörel büyüklük.

Elektronun antimadde karşılığı. Elektronla aynı kütleye fakat pozitif elektrik yüküne sahiptir.

Işığı kırarak farklı dalga boylarını ayırabilen saydam optik eleman. Beyaz ışığın renklerine ayrılması prizmayla kolayca gözlenir.

Atom çekirdeğinde bulunan pozitif yüklü parçacık. Bir elementin kimliğini, çekirdeğindeki proton sayısı belirler.

Düzenli aralıklarla radyo dalgaları yayan, çok hızlı dönen, yüksek derecede manyetize olmuş nötron yıldızları. Uzayın fenerleri gibidirler.

Bir gezegenin yıldızını kütleçekimiyle hafifçe sallaması sonucu yıldız ışığında oluşan Doppler kaymasını ölçen ötegezegen keşif yöntemi.

Elektromanyetik radyasyonun (ışığın) çarptığı yüzeye uyguladığı mekanik basınç. Yıldızların kütleçekimine karşı çökmesini engelleyen kuvvetlerden biridir.

Kararsız atom çekirdeklerinin parçacık ya da ışınım yayarak daha kararlı hale gelmesi. Tıptan jeolojiye kadar kontrollü kullanımları vardır.

Bir ışık kaynağının sıcak veya soğuk görünümünü kelvin cinsinden ifade eden ölçü. Fotoğrafçılıkta beyaz ayarı ve aydınlatma tasarımında önemlidir.

Kuantum alan teorisinde, sonsuzluk veren matematiksel hesaplamaları gözlemlenebilir, sonlu fiziksel niceliklere dönüştürmek için kullanılan bir teknik.

Bir akışın laminer mi türbülanslı mı olacağını öngörmeye yarayan boyutsuz sayı. Hız, yoğunluk, viskozite ve karakteristik uzunluğa bağlıdır.

Bir sistemin doğal frekansına yakın bir frekansta zorlandığında büyük genliklerle titreşmesi. Salıncağı doğru ritimde itmek bunun sade bir örneğidir.

Bir gökcisminin, daha büyük bir cismin gelgit kuvvetleriyle parçalanmadan yaklaşabileceği en küçük uzaklık. Gezegen halkalarının oluşumunu açıklamada kullanılır.

Bir vektör alanının yerel dönme eğilimini ölçer. Manyetik alan ve akışkan girdaplarını anlamada kullanılır.

Alfa parçacıklarının ince altın folyolardan saçılmasını inceleyen, atomun merkezinde yoğun ve pozitif yüklü bir çekirdek bulunduğunu kanıtlayan deney.

Bir sistemin denge noktası çevresinde düzenli olarak gidip gelmesi. Sarkaç, yay-kütle sistemi ve titreşen tel salınıma örnektir.

Enerji korunumu yasasını çok kısa süreler için 'ihlal edebilen', gerçek parçacıklar arasındaki kuvvet etkileşimlerine aracılık eden gözlemlenemeyen matematiksel kavramlar.

Kuantum sistemlerinin zaman içinde nasıl değiştiğini anlatan temel denklem. Elektronların atom içindeki davranışını hesaplamak için kullanılır.

Kuantum süperpozisyon kavramının makroskobik ölçekte ne kadar absürt görünebileceğini göstermek için kurgulanmış, bir kedinin aynı anda hem ölü hem de diri olabileceği düşünce deneyi.

Sıcaklık, ışık, basınç veya hareket gibi fiziksel büyüklükleri ölçülebilir elektrik sinyaline dönüştüren cihaz. Akıllı sistemlerin veri toplama noktasıdır.

Bir cisme etki eden kuvvetleri oklarla gösteren sade çizim. Mekanik problemlerini çözmenin en güvenilir başlangıç adımlarından biridir.

Ses dalgasının birim alandan taşıdığı güç miktarı. Desibel ölçeğiyle ifade edilen işitme düzeyi ses şiddetiyle ilişkilidir.

Bir sistemdeki parçacıkların ortalama kinetik enerjisiyle ilişkili ölçü. Sıcaklık, ısı ile aynı şey değildir.

Temel parçacıkların nokta şeklinde değil, tek boyutlu titreşen sicimler olduğunu öne süren kuramsal çerçeve. Kuantum fiziği ile genel göreliliği birleştirmeyi hedefler.

Fiziksel bir sistemin veya yasanın sahip olduğu bir simetrinin, daha düşük enerjili bir duruma geçerken aniden kaybolması olayı. Higgs mekanizması buna örnektir.

Üzerine düşen tüm elektromanyetik radyasyonu soğuran (mükemmel bir emici olan) teorik bir cismin, sıcaklığına bağlı olarak yaydığı termal radyasyon.

Yön bilgisi taşımayan, yalnızca büyüklükle ifade edilen nicelik. Sıcaklık, enerji ve kütle skaler büyüklüklere örnektir.

Uzayın her noktasına tek bir sayı atayan matematiksel alan. Sıcaklık dağılımı ve basınç haritası skaler alan olarak modellenebilir.

Düşük sıcaklıktaki ortamdan ısı alıp daha sıcak ortama aktaran çevrim. Buzdolabı ve klimaların çalışma mantığını açıklar.

Sık sarılmış tel bobininden oluşan ve içinden akım geçtiğinde düzenli manyetik alan üreten düzenek. Elektromıknatıs ve rölelerde kullanılır.

Uzay-zamanda iki farklı noktayı birbirine bağlayan varsayımsal tünel. Einstein-Rosen köprüsü olarak da bilinir ve teorik olarak zaman yolculuğu veya ışıktan hızlı seyahat için kestirme bir yol olabilir.

Salınım enerjisinin sürtünme veya dirençle zamanla azalması. Amortisörler, kapı yavaşlatıcıları ve titreşim kontrol sistemleri sönümleme kullanır.

Bir karadeliğe düşen nesnenin, aşırı güçlü kütleçekim kuvvetleri (gelgit kuvvetleri) nedeniyle dikey olarak uzayıp yatay olarak sıkışması olayı.

Işığın maddeyle etkileşimini, özellikle ışığın farklı dalga boylarına veya frekanslarına göre nasıl dağıldığını inceleyen bilim dalı. Yıldızların kimyasal yapısını anlamak için kritik öneme sahiptir.

Temel parçacıkların, klasik bir karşılığı olmayan, kendi eksenleri etrafında dönüşüne benzetilen içsel açısal momentumları.

Bilinen temel parçacıkları ve üç temel etkileşimi açıklayan parçacık fiziği kuramı. Eksiksiz değildir ama deneylerle olağanüstü uyum içindedir.

Son derece hassas manyetik alanları ölçmek için kullanılan, süperiletken halkalar ve Josephson eklemleri içeren cihaz.

Belirli malzemelerin, çok düşük sıcaklıklara soğutulduklarında elektrik direncini tamamen kaybetmesi ve manyetik alanları dışlaması (Meissner etkisi) olayı.

Büyük kütleli yıldızların yaşamlarının sonunda gerçekleşen çok güçlü patlama. Evrendeki ağır elementlerin önemli bir bölümü bu süreçlerde çevreye saçılır.

Kuantum sisteminin ölçülene kadar birden fazla olasılığı birlikte taşıması. Elektronun farklı enerji durumlarında aynı anda bulunabilmesi buna iyi bir örnektir.

Bir cismin birim zamanda aldığı yol. Hızdan farklı olarak yön bilgisi taşımaz.

Birbirine temas eden yüzeylerin göreli harekete karşı koyması. Yürümeyi mümkün kılar, makinelerde ise enerji kaybına yol açabilir.

Basınç ve yoğunluğun çok kısa mesafede ani değiştiği güçlü dalga. Ses hızını aşan uçakların oluşturduğu patlama sesi buna örnektir.

Işığın yoğun ortamdan daha az yoğun ortama geçmeye çalışırken belirli açıdan sonra tamamen geri yansıması. Fiber optik kablolar bu etkiyle çalışır.

Genel görelilikte yoğunluğun ve uzay-zaman eğriliğinin sınırsız göründüğü nokta. Fizikçiler burada mevcut teorilerin eksik kaldığını düşünür.

Vektörlerin ve skalerlerin daha genel bir hali olan matematiksel obje. Genel görelilikte uzay-zaman eğriliğini modellemek için kullanılır.

Bir malzemenin ısıyı ne kadar iyi ilettiğini gösteren özellik. Metaller yüksek, köpük ve hava gibi yalıtkanlar düşük termal iletkenliğe sahiptir.

Isı, iş, enerji ve sıcaklık arasındaki ilişkileri inceleyen fizik dalı. Motorlardan buzdolaplarına kadar pek çok sistemin dili buradan gelir.

Bir sistemin çevresiyle veya kendi içinde makroskobik hiçbir değişikliğin (ısı, kütle değişimi) olmadığı en durağan hali.

Bir kuvvetin döndürme etkisi. Kapıyı menteşeden uzağa itince daha kolay açmanızın nedeni torkun büyümesidir.

Elektromanyetik indüksiyon prensibiyle alternatif akım (AC) gerilimini yükseltmek veya düşürmek için kullanılan devre elemanı.

Akımı kontrol etmek veya sinyal yükseltmek için kullanılan yarı iletken eleman. Modern bilgisayar işlemcileri milyarlarca transistörden oluşur.

Hidrojenin bir proton ve iki nötron içeren, doğada çok nadir bulunan ve radyoaktif olan izotopu.

Akışkanın düzensiz girdaplar ve hızlı dalgalanmalarla hareket ettiği karmaşık akış biçimi. Uçak sarsıntıları ve hızlı nehir akışı türbülans içerir.

İnsan kulağının duyamayacağı kadar yüksek frekanslı ses dalgaları. Tıpta görüntüleme, mesafe ölçümü ve malzeme testlerinde kullanılır.

Uzayın üç boyutu ile zamanın birlikte ele alındığı dört boyutlu yapı. Görelilikte olaylar bu bütün içinde tanımlanır.

Kuantum alan teorisine göre uzay boşluğunun tamamen boş olmaması, sürekli olarak sanal parçacık çiftlerinin var olup anında yok olması durumu.

Bir katıdaki atomların en dış yörüngesindeki elektronların bulunduğu enerji bandı.

Hem büyüklüğü hem yönü olan nicelik. Kuvvet, hız ve ivme vektöreldir; yalnızca sayı yazmak çoğu zaman yetmez.

Uzayın her noktasına büyüklüğü ve yönü olan bir vektör atayan yapı. Elektrik alan, manyetik alan ve akış hızı vektör alanlarına örnektir.

Bir akışkanın akmaya karşı gösterdiği iç direnç. Balın sudan daha yavaş akması yüksek viskoziteye sahip olmasındandır.

Paralel gelen ışınları bir odakta toplayan mercek. Büyüteç ve bazı gözlük camları yakınsak mercek örnekleridir.

Bir dalganın yüzeye çarpıp geldiği ortama geri dönmesi. Aynalar ışığı, sert duvarlar ise sesi belirgin biçimde yansıtır.

Elektriksel iletkenliği iletkenler (bakır gibi) ile yalıtkanlar (cam gibi) arasında olan malzeme. Silisyum en bilinenidir ve modern elektroniğin temelidir.

Radyoaktif bir maddenin atomlarının yarısının bozunması için geçen süre. Arkeolojik tarihleme ve nükleer tıp hesaplarında sık kullanılır.

Bir yıldız çevresinde, gezegen yüzeyinde sıvı su bulunmasına izin verebilecek uzaklık aralığı. Yaşam olasılığı için tek başına yeterli değildir.

Kütlelerin birbirini çekmesine neden olan temel etkileşim. Dünya'da yere basmamızı, gezegenlerin yörüngede kalmasını sağlar.

Çekirdeğinde nükleer füzyonla enerji üreten sıcak gaz küresi. Güneş de orta yaşlı, oldukça sıradan ama bizim için vazgeçilmez bir yıldızdır.

Bir maddenin birim hacimde ne kadar kütle taşıdığını gösterir. Taşın suya batıp tahta parçasının yüzmesinde yoğunluk farkı belirleyicidir.

Bir cismin kütleçekimi etkisiyle başka bir cisim çevresinde izlediği yol. Gezegenler, uydular ve yapay uydular yörüngede hareket eder.

Bir cismin hem dönerek hem de ilerleyerek hareket etmesi. Tekerlek, top ve silindir hareketlerinde dönme ile öteleme birlikte ele alınır.

Sıvı yüzeyinin esnek bir zar gibi davranmasına neden olan moleküler etki. Su damlalarının küresel olması ve bazı böceklerin su üstünde durması bunun sonucudur.

Hızlı hareket eden ya da güçlü kütleçekim alanında bulunan saatlerin farklı hızda işlemesi. Bu etki küçük olsa da uydu sistemlerinde hesaba katılır.

Radyoaktif beta bozunması gibi süreçlerden sorumlu temel etkileşim. Güneş'teki bazı nükleer süreçlerde de önemli rol oynar.

Bir sürecin ürünlerinin, o sürecin tekrar başlamasına neden olduğu durum. Nükleer fizikte, bir nötronun bir çekirdeği parçalaması ve açığa çıkan nötronların diğer çekirdekleri parçalamasıdır.

Bir sistemin dışarıdan periyodik bir etkiyle titreştirilmesi. Zorlama frekansı doğal frekansa yaklaşırsa rezonans büyüyebilir.